ذبيح الله صفا
1131
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
ديده و از آن در تذكرهء عرفات نقل كرده است . فخر الزمانى كه او هم آن ديوان را ديده چنين مىنويسد : « ديوانى از آن عزيز در دار الامان هندوستان به نظر اين محقر درآمد ، عدد ابيات آن ديوان از قصيده و غزل و غيره همگى چهارهزار بيت بود » ليكن مسلم است كه فصيحى از سال 1014 تا سال 1049 يعنى در مدت سى و پنج سال ديگر از دوران زندگى خود بيكار ننشسته و فرصتهاى بسيار براى ستايشگرى و غزلگويى داشته است . اينست كه نصرآبادى كه ديوان كاملش را ديده و از آن شعر برگزيده آن را « قريب بششهزار بيت » تخمين زده است . از ديوانش نسخهيى در كتابخانهء بانكىپور موجود است شامل قصيده و غزل و تركيب و ترجيع و قطعه و رباعى . نسخهيى ديگر را از آن مولوى احمد على احمد صاحب هفت آسمان در كتابخانهء آشياتيك سوسايتى ( انجمن آسيايى ) كلكته نشان داده كه علاوهبر آنچه گفتهايم دو مثنوى نيز دارد . در سفينهيى از اشعار كه بتاريخ 1042 و در زمان حيات فصيحى فراهم آمده يكهزار بيت از قصيده و غزل فصيحى با عنوان « انتخاب قصائد و غزليات ميرزا فصيح الدين هروى سلّمه الله » درج شده است . اين سفينه در ملكيت آقاى حسين پرتو بيضائى از شاعران معاصر ماست « 1 » . ديوانش شايستهء جستجوى بيشتر و طبع است و شعرش نمونهيى از سخن پخته و كلام منتخب پارسى است كه سخنشناسان روزگار به كار مىبردند . ازوست « 2 » ساقيا آن قدح نور بيار * آن چراغ شب ديجور بيار آن شفاى تن رنجور بده * كيمياى دل رنجور بيار جرعهيى در قدح خاور ريز * محك حوصلهء طور بيار سرو نوخاسته خلد تويى * روى آراستهء حور بيار صافتر از نفس عيسى كن * گرمتر از دل منصور بيار
--> ( 1 ) - بنگريد بحاشيهء ص 578 تذكرهء ميخانه ، تهران 1340 . ( 2 ) - از اشعار او كه در اينجا مىآورم ، قسمتى از متن تذكرهء ميخانه و قسمتى ديگر از حواشى آن كتاب ، ص 579 - 580 نقل شده است .